رفتن به محتوای اصلی
ارائه دهنده خدمات

کلینیک روش های جایگزین در درمان ناباروری (اهدا)

از آنجا که راه حل درمانی تعداد قابل توجهی از زوجین نابارور، فقط استفاده از تخمک یا جنین اهدایی و یا رحم جایگزین می باشد، مرکز فوق تخصصی ابن سینا جهت پاسخگویی و انجام روند این خدمات، برای اولین بار در کشور کلینیک اهدا را به صورت متمرکز افتتاح نمود.

برخورداری از سلامت متعارف عمومی اهدا کننده و تطبیق خصوصیات ظاهری (فنوتیپی) اهدا کننده و دریافت کننده، محرمانه باقی ماندن هویت اهدا کننده از دریافت کننده از موارد مورد توجه در این کلینیک است. علی رغم اینکه به دیدگاه های زوج دریافت کننده در زمینه خصوصیات فرهنگی و اعتقادی اهدا کننده نیز توجه خاصی مبذول می گردد.

از آنجا که راه حل درمانی تعداد قابل توجهی از زوجین نابارور، فقط استفاده از تخمک یا جنین اهدایی و یا رحم جایگزین می باشد، مرکز فوق تخصصی ابن سینا جهت پاسخگویی و انجام روند این خدمات، برای اولین بار در کشور کلینیک اهدا را به صورت متمرکز افتتاح نمود.

برخورداری از سلامت متعارف عمومی اهدا کننده و تطبیق خصوصیات ظاهری (فنوتیپی) اهدا کننده و دریافت کننده، محرمانه باقی ماندن هویت اهدا کننده از دریافت کننده از موارد مورد توجه در این کلینیک است. علی رغم اینکه به دیدگاه های زوج دریافت کننده در زمینه خصوصیات فرهنگی و اعتقادی اهدا کننده نیز توجه خاصی مبذول می گردد.

این کلینیک پس از احراز ضرورت درمان به روش جایگزین (اهدا) و با رعایت حداقل شاخص های ضروری در انتخاب اهدا کنندگان و دریافت کنندگان، نسبت به ارزیابی، پذیرش یا رد درمان دریافت کننده و اهدا کننده اقدام می کند. این اقدام طبق پروتکل مصوب مرکز درمان ناباروری ابن سینا صورت می پذیرد. این پروتکل بر اساس قانون مصوب نحوه اهداء جنین به زوجین نابارور (مصوب 1382/4/29) و آیین نامه اجرایی آن و آخرین راهنماها و دستورالعمل های موجود در کشورهای آمریکا، انگلستان، استرالیا و سازمان بهداشت جهانی تدوین شده است. در پروسه اهدا مشاوره ها و توصیه های تلفیقی متخصصان رشته های مختلف زنان و زایمان، جنین شناسی، آندرولوژی، داخلی، غدد، عفونی، ژنتیک، روانپزشکی، حقوق و پزشکی اجتماعی در تصمیم گیری نسبت به پذیرش، رد و یا چگونگی درمان مد نظر قرار می گیرد.

اهداء تخمک: 
بسیاری از زنان محروم از داشتن فرزند، با داشتن مشکلات زیر منتظر اقدام انسان دوستانه زنان جوان در اهدا تخمک هستند. از جمله این موارد شامل:

  • خانم هایی که هایپرگنادوتروپیک هستند. مانند کسانی که موارد نارسایی زودرس تخمدان ها، سابقه جراحی اووفورکتومی (خارج کردن تخمدان ها)، سابقه درمان به روش شیمی درمانی یا پرتو درمانی، سندرم ترنر دارند.
  • عدم پاسخ تخمدانها به تحریك تخمك گذاری و یا وجود علائم قطعی ذخیره پایین تخمدان
  • سقط مکرر غیر قابل درمان و شکست مکرر روش های باروری لقاح خارج رحمی (خانم هایی که در سیکلهای کمک باروری (ART) قبلی حداقل سه بار ناموفق بوده اند، یا تخمک و جنین آن ها کیفیت خوبی نداشته است.)
  • بیماری ژنتیكی كه ازطریق زن به فرزندش قابل انتقال است و با استفاده از روش های آزمایشگاهی در دسترس مثل PGD و PND و ... قابل شناسایی و درمان نیست و فرد به استفاده از درمان های جایگزین تمایل دارد.
  • ناباروری در سن بالا: هرگاه زوجه بیش از 40 سال تمام سن داشته باشد.

مرکز فوق تخصصی ابن سینا با ایجاد بانک اهدای تخمک، زمینه لازم را برای ایجاد این فرصت فراهم نموده است. اهداء تخمک، شامل تهیه و جمع آوری تخمک از زن اهداء کننده، باروری آن در آزمایشگاه با اسپرم شوهر و انتقال جنین های حاصل به رحم گیرنده (زوج نابارور) می باشد.

اهداء جنین:

بسیاری از زوجین محروم از داشتن فرزند با داشتن مشکلاتی از قبیل نداشتن تخمک سالم، نداشتن اسپرم و یا عدم امکان باروری جنین، امکان مشارکت در تشکیل جنین بیولوژیکی خود را نداشته و در این ارتباط ناچار به استفاده از گامت اهدایی و در غیر این صورت جنین اهدایی می باشند. در این ارتباط رشد جنین در رحم زن گیرنده نابارور شکل گرفته و تعلق خاطر بیشتری را به فرزند حاصل احساس می نماید.

روشی که امروزه در مراکز درمان ناباروری برای تشکیل جنین صورت می پذیرد، لقاح اسپرم شسته شده همسر در محیط آزمایشگاهی و تلقیح آن با روش تزریق میکروسکوپی به درون تخمک های حاصل از پانکچر واژینال تخمدان است. این کار پس از تحریک تخمک گذاری با استفاده از داروهای هورمونی و درمان های کمک باروری انجام می شود. معمولا تحریک تخمک گذاری به استحصال تخمک های متعدد و به تبع آن، تشکیل جنین های بیش از حد نیاز زوجین منجر می شود. به این ترتیب، امکان استفاده از جنین های مازاد بر نیاز زوجین برای آن دسته از زوج هایی فراهم می شود که درمان ناباروری آن ها با هیچ روش دیگری امکان پذیر نیست. در مواردی نیز زوجین اهداء کننده جنین منحصرا به قصد اهداء به مراکز مجاز مراجعه می نمایند. با در نظر گرفتن این موضوع که در تشکیل جنین حاصل، افراد دیگری به عنوان اهداء کننده جنین دخیل هستند، لزوم مشاوره حقوقی، اخذ رضایت آگاهانه و بررسی و ارزیابی دقیق سلامت اهداکنندگان و دریافت کنندگان و نیز احراز ضرورت ارائه درمان به دریافت کنندگان پیش از اقدام به درمان اهمیت می یابد.

مشاوره و ارزیابی اولیه اهداکننده:

پذیرش اهداكننده، اعم از اهدا کنندگان جنین یا تخمک، با توجه به قوانین و راهنماهای اخلاقی صورت می پذیرد. در این مشاوره که ترجیحاً توسط متخصص پزشکی اجتماعی و در یک یا چند جلسه انجام می شود، ضمن آشنایی اولیه با اهداکنندگان، مسائلی از قبیل رضایت کامل اهداکننده و همسر او (درصورت تأهل)، انگیزه آنان، ثبات در تصمیم گیری، سوابق کیفری، سطح تحصیلی و چگونگی روابط زوجین با یکدیگر مورد بررسی قرار می گیرد.

با توجه به شخصی بودن مسایل شرعی و فقهی و به دلیل وجود تفاوت نظرات مراجع عظام تقلید در روش های اهدا، بر آگاهی زوجین از فتاوی مرجع تقلیدشان، تأکید شده و عدم مسؤولیت مرکز درمان ناباروری در این خصوص توضیح داده می شود.

مشاوره حقوقی و اخذ رضایت اگاهانه:

موازین حقوقی و تعهدات و مسؤولیت های زوجین اهدا كننده و اصل محرمانه بودن و آثار و نتایج درمان اهدا باید از سوی حقوقدانان آشنا به مسائل حقوقی درمان های ناباروری به طور كامل در جلسه های مشاوره تشریح و به پرسش های حقوقی زوجین مذکور پاسخ داده شود و در نهایت رضایت آگاهانه آنان جهت ادامه درمان اخذ گردد.

پس از مشاوره و ارزیابی اولیه و اخذ رضایت اگاهانه، سلامت باروری و توانایی اهدا در اهداکنندگان جنین و تخمک از دیدگاه متخصصان زنان و زایمان، جنین شناسی، آندرولوژی و اورولوژی مورد بررسی قرار می گیرد. ارزیابی سلامت متعارف اهدا کننده، شامل مشاوره و ارزیابی عمومی بالینی و پاراکلینیک، مشاوره و ارزیابی بیماری های داخلی، عفونی، ژنتیک و مشاوره و ارزیابی سلامت روانی – اجتماعی نیز انجام می شود.

دریافت کنندگان جنین و تخمک:

براساس " قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور" و آیین نامه اجرایی آن، هرگاه ناباروری زوجین قانونی و شرعی (هریک به تنهایی یا هر دو) پس از اقدامات پزشکی اثبات شود، مراکز تخصصی درمان ناباروری ذی صلاح مجاز خواهند بود که با رعایت ضوابط شرعی و شرایط مندرج در قانون نسبت به انتقال جنین های حاصل از تلقیح خارج از رحم زوج های قانونی و شرعی و پس از موافقت کتبی زوجین صاحب جنین به رحم زن زوج نابارور اقدام نمایند. همچنین بر اساس فتاوی مراجع عظام، در مواردی که فقط عامل زنانه علت ناباروری باشد، درصورت تمایل زوجین نابارور، تخمک اهدایی مورد استفاده قرار می گیرد. تشخیص و اثبات ناباروری زوجین پس از بررسی و تشخیص گروه تخصصی اثبات می شود و تنها در صورت تشخیص عدم وجود تخمک یا تخمک مناسب و جنین یا جنین مناسب، برای استفاده از درمان های جایگزین (اهدا) اقدام می گردد. هدف از این اقدام ها، اطمینان از عدم امکان درمان فرد از طریق درمان های معمول غیر از اهدا و اجتناب از مشکلات حقوقی و قانونی بعدی است.

رحم جایگزین:

یکی از علل مهم ناباروری، ناتوانی مادر(زوجه) در حمل و پرورش جنین در رحم است. جایگزینی رحمی زمانی ضرورت می یابد که زوجین واجد همه عوامل دخیل در شکل گیری فرزند هستند ولی به دلیل فقدان رحم یا رحم سالم، امکان داشتن فرزند از آنها سلب شده است. تکنولوژی لقاح خارج رحمی این امکان را برای چنین زوج هایی فراهم نموده که جنین حاصل از لقاح تخمک مادر و اسپرم پدر متقاضی درمان با روش رحم جایگزین در آزمایشگاه جنین شناسی، در موقعیتی مناسب به رحم شخص ثالث انتقال یابد.

روش درمانی رحم جایگزین از نظر پزشکی، حقوقی و روانی- اجتماعی یک روش پیچیده است که نیازمند بررسی های دقیق و تخصصی پزشکی، ارزیابی های سلامت و ارزیابی های روانی زوجین صاحب جنین و بانوی صاحب رحم و پیگیری های قانونی جهت دستیابی به حداکثر موفقیت است.

بانوی صاحب رحم جایگزین (Surrogate mother) بانویی است که مراحل باروری و نگهداری جنین یک زوج دیگر را در رحم خود (یعنی مراحل بارداری) را طی نموده، تا پس از اتمام بارداری و زایمان، نوزاد را به زوجین صاحب گامت (پدر و مادر ژنتیکی) تحویل دهد. صاحب رحم جایگزین، میزبان جنینی محسوب می شود که از نظر ژنتیکی هیچ گونه مشارکتی با آن و فرزند حاصل از آن ندارد.

بدیهی است در شرایطی که علاوه بر درمان با رحم جایگزین، لزوم دریافت تخمک اهدایی برای زوجین متقاضی درمان توسط متخصصان مربوط احراز می شود، دستورالعمل ارزیابی سلامت در اهدای تخمک نیز لازم الاجرا است. در این خصوص با عنایت به رژیم حقوقی و اجتماعی کشور از انتخاب یک فرد جهت درمان همزمان رحم جایگزین و اهدای تخمک به شخص واحد اجتناب می شود.

زوج هایی کاندید این درمان هستند که همسر آنها بدون رحم متولد شده و یا به دلایلی رحم آن ها توسط جراحی برداشته شده است و یا این که به علت بیماری های مختلف مثل دیابت، بیماری های قلبی، فشار خون و یا بیماری های بدخیم دیگر مجوز پزشکی برای حاملگی را ندارند.

ارزیابی های زوجین متقاضی درمان به روش رحم جایگزین

 
احراز ضرورت درمان با رحم جایگزین: 
درمان به روش رحم جایگزین در صورت احراز یکی از اندیکاسیون های زیر ممکن است:

  • فقدان رحم به صورت مادرزادی (از قبیل سندرم راکی تانسکی) یا اکتسابی (ازقبیل هیسترکتومی به علل مختلف مثل بدخیمی های رحم)
  • وجود رحم با ساختمان غیر طبیعی بهصورت مادرزادی یا ا کتسابی (از قبیل فیبروم های بسیار زیاد و بزرگ در رحم و سندرم آشرمن)
  • مواردی از سقط مکرر با علل ناشناخته
  • مواردی از شکست مکرر در درمانART علیرغم وجود جنین مناسب و رشد مناسب آندومتر
  • بیماری زمینه ای مادر به نحوی که بارداری حیات وی را به خطر انداخته و یا تشدید آن بیماری را سبب شود. از قبیل نارسایی قلبی پیشرفته، نارسایی کلیه، برخی بدخیمی ها، بیماری اتوایمیون مانند لوپوس اریتماتوز و دیابت با عوارض ارگانیک شدید

زوج های متقاضی رحم جایگزین پیش از استفاده از این روش باید از جوانب مختلف مورد بررسی قرار گرفته و درخصوص مراحل و شرایط درمان، قوانین و ابعاد حقوقی، اجتماعی و روانی آن راهنمایی شوند. مدت و دفعات این مشاوره که ترجیحاً توسط متخصص پزشکی اجتماعی ارائه می شود، بر حسب نیاز زوجین متفاوت خواهد بود. در این مشاوره آشنایی اولیه با زوجین متقاضی درمان صورت پذیرفته و ضمن ارائه آگاهی های لازم، زوجین برای درمان آماده می شوند.

موازین حقوقی و تعهدات و مسؤولیت های زوجین متقاضی درمان با روش رحم جایگزین، آثار و نتایج درمان و مفاد رضایت آگاهانه باید توسط حقوقدانان خبره به طور کامل در جلسه های مشاوره طرح گردد و به پرسش های

حقوقی زوجین پاسخ داده شود. شرایط قرارداد فی ما بین زوجین صاحب جنین و بانوی صاحب رحم باید به طور دقیق مطرح شده و مورد توجه قرار گیرد. تنظیم و امضای این قرارداد و تکمیل رضایت نامه ها باید در جلسه ای با حضور کلیه اطراف قرارداد (زوجین صاحب جنین و بانوی صاحب رحم (و همسرش)) صورت پذیرد.

به منظور ارزیابی سلامت باروری زوجین متقاضی رحم جایگزین، بررسی متخصصین زنان و زایمان، آندرولوژی و اورولوژی صورت گرفته، سلامت متعارف زوجین از طریق ارزیابی بیماری های داخلی، عفونی، سلامت روانی -اجتماعی و مشاوره ژنتیک انجام می پذیرد.

ارزیابی های بانوی صاحب رحم (و همسرش):

هدف از مشاوره با بانوی صاحب رحم و همسرش، اطلاع رسانی و آگاه سازی ایشان از روند درمان و جوانب و مشکلات کوتاه مدت و دراز مدت آن است. در طی مشاوره مسائل اخلاقی، پزشکی، قانونی، روانی، اجتماعی، خطرات و عوارض احتمالی این روش برای بانوی صاحب رحم و در صورت متأهل بودن، برای همسر وی تبیین می شود. در جلسه مشاوره مسائلی از قبیل رضایت کامل بانوی صاحب رحم و همسر او، انگیزه آنان از حضور در فرآیند درمان، ثبات در تصمیم گیری، روابط زوجین با یکدیگر، سوابق کیفری، سابقه ازدواج قبلی و طلاق، سطح فرهنگی و اقتصادی، تابعیت و ... قابل بررسی است.

پس از مشاوره حقوقی، تشریح قرارداد و اخذ رضایت آگاهانه، ارزیابی سلامت باروری بانوی صاحب رحم توسط متخصص زنان و زایمان صورت می گیرد.

سلامت متعارف جسمی و روانی، نداشتن اعتیاد به مواد مخدر و روان گردان، عدم ابتلا به بیماری های صعب العلاج، عدم وجود فاکتورهای مسبب بارداری پر خطر و آمادگی جسمی و روانی بانوی صاحب رحم(و همسرش) باید ازسوی گروه پزشکی بررسی و احراز شود. در این خصوص مشاوره و ارزیابی عمومی بالینی و پاراکلینیک، مشاوره و ارزیابی بیماری های داخلی، عفونی و مشاوره و ارزیابی سلامت روانی – اجتماعی انجام می شود.

پس از تأیید سلامت زوجین متقاضی درمان و بانوی صاحب رحم (و همسرش) و ارائه اطلاعات درباره چگونگی درمان، و اعلام آمادگی مرکز، زوجین متقاضی و بانوی صاحب رحم (و همسرش)، پیش نویس قرارداد فیمابین با توجه به مسائل سابق الذکر تنظیم و در جلسه ای با حضور تمام اطراف قرارداد به همراه اسناد رضایت آگاهانه به امضا می رسد.

نظارت مرکز درمان ناباروری ابن سینا بر اجرای قرارداد منعقده، و حضور مرکز به عنوان داور از سوی طرفین در حل مشکلات احتمالی و رعایت زمان بندی ارزیابی های سلامت جنین و بانوی صاحب رحم در دوران بارداری، بسیار قابل توجه می باشد.

درمان ناباروری تعداد قابل توجهی از زوج ها،  تنها با روش باروری شخص ثالث یعنی استفاده از اهدای گامت، جنین و یا استفاده از رحم جایگزین امکان پذیر است. این اقدام بواسطه تحت تاثیر قراردادن ارتباط زیست شناختی یک خانواده، موضوع بسیار حساسی است و مستلزم رعایت بسیاری از جوانب از جمله ابعاد فقهی، حقوقی، اجتماعی، روانشناختی و جامعه شناختی است. این مرکز برای پاسخگویی به این خدمات، کلینیک اهدا را با ویژگی های منحصر به فرد افتتاح نموده است.

برخورداری از سلامت متعارف اهدا کننده و دریافت کننده، تطبیق خصوصیات ظاهری دهنده و گیرنده، ناشناس باقی ماندن هویت اهدا کننده و دریافت کننده و توجه به دیدگاه زوج دریافت کننده به خصوصیات فرهنگی اجتماعی و اعتقادی اهدا کننده، از ویژگی های استفاده از این کلینیک است. انجام اقدامات فوق، مستلزم بررسی های دقیق و تخصصی است که فرآیند درمان را پیچیده و زمان بر می سازد.

این کلینیک با بررسی سوابق پزشکی و حصول اطمینان از سلامت زوجین و پس از بررسی های بالینی و تشخیصی، با تشخیص ضرورت، نسبت به ارجاع زوجین به متخصصین مشاور در مرکز (عفونی، داخلی، ژنتیک، ایمونولوژی، جنین شناسی و روانپزشکی) اقدام کرده و پس از انجام مشاوره اهدا تا نسبت به امکان استفاده هر یک از خدمات کلینیک اهدا تصمیم گیری می نماید. فعالیت های این کلینیک به گونه ای برنامه ریزی شده است تا کلیه بررسی های فوق در کمترین زمان ممکن و در داخل مرکز انجام پذیرد.

نمودار گردش کار

Copyright by Avicenna Research Center
Designed by